Örgün eğitimin dışında kalan eğitime halk eğitimi denir. Osmanlı Devleti'nde halk etiğiminin yapıldığı kurumlar cami , dar'l mesnevi , tekke ve zaviyeler , ulema evleri , kahvehaneler ve Türk ocaklarıdır.

Camiler :

Vakıf kuruluşlarından olan camiler İslamiyetin ilk yıllarından itibaren hem ibadet yeri hem de ilkokul olarak kullanılırdı. Buralarda kız ve erkek çocuklara okuma-yazma ve dört temel işlem öğretilirdi. Osmanlı Devleti , cami cemaatine tefsir , hadis , fıkıh gibi dersler yanında ses , hat ve tezhip gibi özel yetenekleri geliştiren eğitim de verilirdi. Halkın katıldığı bu dersleri , günümüz halk eğitimine benzetmek mümkündür. Halk , her türlü güncel konularıda camilerde görüşür tartışırdı.

Tekke ve Zaviyeler :

Tarikata bağlı olan kimselerin toplandığı yer olan tekkelerde tefsir , hadis , fıkıh, Arapça ve Farsça gibi dersler öğretilirdi. Tekkeler , İslami ve ahlaki bilgilerin verilmesinin yanı sıra dışarıdan gelenlerin misafir edildiği yerlerdi. Okçuluk , pehlivanlık gibi spor eğitimi veren tekkelerin yanında tasavvuf , edebiyat ve müzik gibi sosyal ve kültürel faaliyetleri de yürüten tekkeler vardı.

Kahvehaneler ( Kıraathaneler )

Osmanlı Devleti'nde 16. yüzyıldan sonra görülmeye başlayan kahvehaneler , günümüzdekinin tersine birer okul konumudaydı.  Kahvehaneler insanlar arasında bilgi alışverişinin yapıldığı yerlerdi. Burada ünlü Türk kahramanlarının destanları tanıtılır ve kitapları okunurdu. 

•                 Ulucamiler,oynadıkları fonksiyondan ötürü şehirlerin sosyal-iktisadi yapılarının merkezinde yer almışlardır.Ulucami çevrelerinde eğiti-öğretim kurumlar(medrese ve mektepler),çarşılarhanlar,hamamlar,imaretler,hastahane(şifahane),hamam,tekke,türbe vb. yapılar kümelenmiştir.
• Başlangıçta ahşap direkli ve örtülü camilerden taş direkli yapılara,daha sonra da tonoz ve kubbe örtülü yapılara geçilmiştir.Nihayet Bursa Ulu Camii ile tamammen kubbe örtülü,orta kısma isabet eden kubbeler diğerlerine göre daha yükseltilmiş bir yapı ile bu camii tarzı son noktasına ulaşmıştır,denilebilir.
• Yunus Emre'nin incelenmesi Hoca Dehhani'nin,Sultan Veled'in,Kadı Burhaneddin'in ,Mevlana 'nın ve Selçuklu tarihinin de titizlikle incelenmiş olması gerekir.
• Bursa'nın fethedildiği yıl vefat ettiği belirtilen Osman Bey ,Bursa'da ''Gümüşlü Kümbed'' dedikleri(aslında Bizans manastırı veya klisesi olan) binaya göülmesini vasiyet etmiştir.Bu aslında Bursa'nın fethi için bir direktifdir.
• Nöbet İstanbul 'a ve Fatih 'in kucağına bırakıldığında Edirne bilgeliğe çıkar.Evet bilgedir Edirne.Velileri,şairleri,alimleri,üstadları,çırakları;uzayıp giden sıfatları ile...
• Osmanlılar Anadolu'yı nasıl vatan olarak gördülerse Rumeli'yi de aynı şekilde mütalaa ettile.Hatta Rumeli'ne Anadolu'dan daha fazla itina gösterdiler,daha fazla imar etmeye çalıştılar.Bu bölge,sürekli olarak Anadolu'dan getirlen Türklere iskan edildi,yerli ahaliden Müslüman olanlara özgün Rumeli kültürü meydana geldi.
• Ahşap meskenledeki mimari elemanların,tıpkı eski alfabedeki harfler gibi,sahip olduğu plastik imkanlar,son derece orjinal kompozisyonlar kurulmasını sağlamış,bazen küçük ve düzensiz bir arsa parçasının üzerinde,sürpriz çıkmalarla adeta bir masal mimarisi yükselmiştir.
• Osmanlı Tarikaları'nda;tarikatı dünyadan eletek çekmeyi değil,çalışmayı,doğrudan hayatın içine katılmayı esas alır.
• Osmanlılar'ın hoşgörüleri ister siyaset,ister iyi niyet,isterse kayıtsızlık neticesinde meydana gelmiş olsun,şu gerçeğe itiraz edilemez:Osmanlılar, yeni zaman içinde devletlerini kurarken din hürriyeti ilkelerini temel taşı olmak üzer koymuş ilk millettir.
• Osmanlıların Rumeli'ndeki fetihleriyalnızla kılıçla değil,dahaçok ''istimalet''denilen  uzlaştırıcı bir siyaset neticesinde gerçekleşmekteydi.Bu uygulamada asıl amaç,yerli Hristiyan ahaliyi kazanmak ve böylece hakimiyet sahasını genişletmekti.